Bekijk de kaart

Je staat op een IJdijk. Lees hier de verhalen op deze locatie.

Heden

De Waag

Verleden

De Lastage

Verleden

Nieuwmarktrellen

Verleden

Het Mandje

Heden

Zeedijk 108-116

Nieuwmarkt

De Waag in Amsterdam, een multifunctioneel monument

“Twee koffie en een stukje appeltaart alstublieft”, vraagt het blonde meisje aan de ober. Het lentezonnetje schijnt en het terras van café-restaurant In De Waag op de Nieuwmarkt in Amsterdam zit vol. Weinig mensen zullen de geschiedenis van het bijzondere bouwwerk kennen. Met de grappige torentjes en gekleurde luiken doet het denken aan een kasteeltje. Maar de Waag had oorspronkelijk helemaal niet zo’n romantische functie.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwmarkt

Stadspoort van Amsterdam

Volgens de inscriptie in het torentje aan de kant van de Zeedijk – de oudste gevelsteen van Amsterdam - werd het waaggebouw in 1488 gebouwd. Maar, er zijn aanwijzingen dat het nog ouder is. De Waag was oorspronkelijk een stadspoort, genaamd de Sint Antoniespoort, die onderdeel was van de stadommuring. De Sint Antoniespoort was één van de drie hoofdpoorten van Amsterdam en diende als instrument voor controle en uitsluiting. In vredestijd werden de torens als gevangenis gebruikt. De poort lag in het verlengde van de Zeedijk, maar was een achtste slag gedraaid om te voorkomen dat kanonskogels de stad in geschoten konden worden. Buiten de stadsmuren was er in die tijd niet veel, zoals te zien is op de kaart van Amsterdam uit 1538.

In 1601 begon Amsterdam uit haar voegen te groeien; het was tijd voor een stadsuitbreiding. De stadsmuren werden gesloopt en de Sint Antoniespoort verloor zijn functie. In 1617 kreeg het gebouw een nieuwe bestemming als waag. Kooplieden konden hier hun goederen wegen en het was de plek waar belasting aan de stad betaald kon worden.Ook de bovenverdieping van het gebouw kreeg een nieuwe bestemming. De vertrekken werden toegewezen aan enkele verschillende gilden. De Waag werd zo een verzamelgebouw voor diverse beroepsgroepen. Elk gilde kreeg zijn eigen ingang: de poortjes rondom het gebouw. De chirurgijns hadden veel invloed en bouwden een achthoekig koepelgewelf in het gebouw. Hier richtten ze een amfitheater in om anatomische demonstraties te geven. Vandaag de dag zijn er in en op de Waag nog steeds allerlei details te zien die verwijzen naar de diverse gilden. Boven de poortjes zijn hun emblemen nog te zien.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwmarkt

Nieuwmarkt

Waaggebouw verloor functie

Aan het begin van de negentiende eeuw werden de gilden afgeschaft. Wederom verloor het waaggebouw zijn functie. De Waag heeft daarna de meest uiteenlopende huurders zien komen en gaan. Zo deed het gebouw achtereenvolgens dienst als stadsschermzaal, meubelmakerij, werkplaats voor stadsolieverlichting, brandweerkazerne en gemeentearchief.

Nieuwmarkt

Geboorteplaats Amsterdam Museum

Het Amsterdam Museum is in de Waag ontstaan. In 1926 begon het museum op deze bijzondere plek, tot het in 1975 verhuisde naar het voormalige Burgerweeshuis in de Kalverstraat. Ook het Joods Historisch Museum was van 1932 tot 1987 gehuisvest in de Waag. Het café In de Waag zit er sinds 1996. Voor hapjes en drankjes met een vleugje historische sensatie.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  De Lastage: decor van een oorlog
  De Amsterdamse Zeedijk, een straat met vele gezichten
  16 maart 1960: Olofskapel niet gesloopt
  Haarlemmerpoort: een lomp gebouw

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwmarkt

De Lastage, decor van een oorlog

Dit stukje Amsterdam, nu gekenmerkt door rustieke grachtjes en lieflijke straatjes, was 5 eeuwen geleden decor van een oorlog. De Lastage, zoals de buurt tussen de Gelderse Kade en de Oudeschans wordt genoemd, zorgde ooit voor flink wat buikpijn bij het stadsbestuur van Amsterdam. Het gebied, wat in de 16e eeuw nog buitendijks lag, was zeer kwetsbaar voor aanvallen van vijandige legers. En in de context van de Gelderse Oorlogen was deze dreiging zeer reeël. Oorlog op de Lastage, stel het je eens voor..

Aangeboden door IJdijkenroute

Nieuwmarkt

Motor van een zich ontwikkelende stad

De Lastage vormde, buiten de dijken gelegen aan de oostkant van de stad, een kwetsbaar gebied in de oorlog met de Geldersen. Het bestuur van Amsterdam maakte zich grote zorgen over dit stuk land. Maar het gebied had ook een belangrijke functie voor de stad; het stond er vol met scheepstimmerwerven waar de schepen werden gebouwd die werden gebruik voor de handel met andere Europese mogendheden.

Er werden schepen gebouwd, maar ook gerepareerd (opgekalefaterd) op de werven en het vele touw wat nodig was voor de schepen werd gedraaid in de lijnbanen. De Lastage was economisch belangrijk, maar was ook kwetsbaar. De werven en lijnbanen waren van hout gebouwd en waren dus zeer brandgevaarlijk. De bewoners van het gebied deden dan ook voorstellen om het gebied binnen de stadsmuren te plaatsen. Zij hadden ook gezien wat de stadsbranden van 1421en 1453 in de stad hadden aangericht. Toch werd dit voorstel tot twee keer toe niet gehonoreerd door het stadsbestuur.

Aangeboden door IJdijkenroute

Nieuwmarkt

Nieuwmarkt

Oorlog op de Lastage

We schrijven 1502. In het toenmalige Europa waren de spanningen hoog opgelopen. Verschillende mogendheden, zoals Frankrijk, Spanje, Engeland en de Republiek van Venetie, waren in een verwoede oorlog verwikkeld, die zich vooral in Italie afspeelde. De strijd tussen de Rijken werd niet gekenmerkt door grote slagen, maar onderhuids werden er flinke steken uitgedeelt. Ook de Lage Landen raakten hierdoor betrokken bij de oorlog. Vanuit het oosten aasten verschillende volkeren op Holland, en op Amsterdam. De Geldersen belaagden de stad meerdere malen, waarbij de onbeschermde en braakliggende Lastage een mooi mikpunt was. Het gebied werd twee maal in brand gestoken: in 1508 door de stad zelf en in 1512 door de Geldersen.

Nieuwmarkt

Een verdedigingswal om de Lastage

Na de Alteratie in 1578, waarbij Amsterdam zich als laatste stad in Holland bekeerde tot het protestantse geloof, werden plannen gemaakt om de bebouwing op de Lastage te slopen en te vervangen door een nieuwe haven. De onteigeningsplannen van het stadsbestuur werden echter niet zomaar geaccepteerd door de bewoners.

Maar er was haast bij: na val van Antwerpen in 1585 was de angst dat ook Amsterdam zou worden aangevallen. Uiteindelijk kregen de burgemeesters toch hun zin en werd de Lastage vernieuwd en beschermd met een verdedigingswal. De Oudeschans met zijn Montelbaanstoren moest de stad voortaan beschermen tegen aanvallen van buitenaf. Door de stadsuibreiding verloor de St. Anthonispoort haar functie als stadspoort.

Aangeboden door IJdijkenroute

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  De Malle Montelbaanstoren
  De Amsterdamse Zeedijk, een straat met vele gezichten
  Religieus monument in de hoerenbuurt
  Oude Kerk

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwmarkt

Amsterdam gaat ondergronds

Hoed je voor als links vermomde rechtsen. Mijd ze als pest, want ze zijn nog erger als de rest. Tot in de jaren ’80 stond deze leus op een muur in de St. Antoniebreestraat te Amsterdam. Een tekst die herinnert aan een paar jaar eerder, toen het linkse stadsbestuur besloot een deel van de buurt te slopen ten behoeve van een nieuwe metrolijn.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwmarkt

Nieuwmarktrellen

Het plan ‘Stadsspoor’ werd in 1968 goedgekeurd door de gemeente Amsterdam: een ondergronds metrostelsel zou alle wijken van de stad met elkaar verbinden. Nog hetzelfde jaar werd begonnen met de bouw van de Oostlijn. Voor de 3,5 kilometer lange metrotunnel moest een deel van de Nieuwmarktbuurt gesloopt worden. Dit leidde tot heftige protesten in 1975, de Nieuwmarktrellen. Er had zelfs bijna een bomaanslag plaatsgevonden. Niettemin ging de bouw van de metrolijn door. De gemeente besloot wel om na de voltooiing van de Oostlijngeen nieuwe metrolijnen meer te bouwen. Na deze gebeurtenissen bleef het woord ‘metro’ lange tijd taboe in Amsterdam.

De geschiedenis lijkt zich vandaag de dag in zekere zin toch te herhalen. Opnieuw wordt er ondanks veel discussie een nieuwe metrolijn aangelegd: de Noord/Zuidlijn.

Tijdens de besluitvorming over dit nieuwe ambitieuze project hebben zich erg geen vurige rellen voorgedaan onder de bevolking zoals in de jaren zeventig, maar in een referendum bleek de meerderheid van de Amsterdammers van meet af aan tegen de aanleg. De referendumuitslag werd echter als irrelevant terzijde geschoven vanwege de lage opkomst. De bouw begon in 2002. De kritiek werd heviger toen er vanaf 2003 verzakkingen van oude panden op de vijzelgracht bleken plaats te vinden. Een absoluut dieptepunt volgde in 2008/2009: de verzakkingen bleken extreem, de kosten rezen de pan uit en een lange lijst van inschattingsfouten kwam boven tafel.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwmarkt

Nieuwmarkt

Onderzoekscommissie en raadsenquête

Waar de kritiek in de jaren zeventig vooral van buitenaf leek te komen en gericht was op de partijen in het toenmalige stadsbestuur (PvdA,CPN,PPR en PSP), is er in het geval van de Noord/Zuidlijn ook veel gehakketak binnen het bestuur zelf. Er werden onderzoekscommissies ingesteld, een raadsenquête gehouden en de verantwoordelijke wethouder Geert Dales werd beschuldigd van onvolledig informeren om de plannen erdoorheen te drukken. In 2009 nam een nieuwe politieke partij deel aan de raadsverkiezingen, ‘Red Amsterdam’, met als belangrijkste doel het stoppen van de bouw van de Noord/Zuidlijn. De partij behaalde één zetel. Het advies van de in 2009 ingestelde commissie luidde echter toch doorgaan.

Nieuwmarkt

Kosten Noord/Zuidlijn

Alle discussie en kritiek van binnen- en buitenaf ten spijt, de Noord/Zuidlijn zal er dus net als de Oostlijn komen. Koste wat het kost. En die kosten blijken hoog. Volgens de oorspronkelijke plannen zou de Noord/Zuidlijn in 2011 klaar zijn en 1,46 miljard euro kosten. De opleverdatum is inmiddels verschoven naar op zijn vroegst 2017 en de kosten worden geschat op ruim 3,1 miljard euro.

Door: Aby Grupstra

Aangeboden door Amsterdam Museum

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  Het lelijkste gebouw van Nederland
  De mooiste wachtkamer van Amsterdam centraal
  Amsterdam: strijd om woningen
  'Er wordt gericht geschoten'

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwmarkt

Het Mandje, het eerste homocafé

Café ’t Mandje op de Zeedijk 63 werd in 1936 geopend door uitbaatster Bet van Beeren. Waar homoseksualiteit in die tijd nog vaak een taboe was, kon men in ’t Mandje gewoon zichzelf zijn. Bet van Beeren zelf was een uniek figuur, die zelf ook openlijk voor haar homoseksualiteit uitkwam. Als ze niet achter de bar de mensen vermaakte met verhalen en zang, dan reed ze wel op haar motor door de stad, achter de meiden aan.

Aangeboden door IJdijkenroute

Nieuwmarkt

Symboolfunctie

’t Mandje is door de jaren heen het symbool geworden van vrijheid en het karakter van Amsterdam, met de Zeedijk in het bijzonder. Bet van Beeren overlijdt in 1967, waarna zij drie dagen opgebaard ligt op het biljart van het café. Jaren lang blijft het café gesloten, onder toezicht van haar zus Greet van Beeren, om het originele karakter ervan te behouden. De plek staat tot op de dag van vandaag symbool voor de Amsterdamse tolerantie voor homoseksuelen.

Aangeboden door IJdijkenroute

Nieuwmarkt

Nieuwmarkt

Heropening

In 2001 besluit het Amsterdams Historisch Museum een deel van het interieur te reconstrueren in haar museum en een eerbetoon te brengen aan het café. Ook het echte Amsterdamse karakter en de pioniersfunctie als eerste homo café zijn voor het museum van grote waarde. Een aantal jaren later wordt besloten ook het café aan de Zeedijk weer te openen. Loop eens binnen om te oude sfeer te proeven en om te kijken naar de tientallen stropdassen en andere souvenirs uit de tijd van Bet van Beeren. Café ’t Mandje is venster nummer 36 in de Canon van Amsterdam.

Nieuwmarkt

Tolerantie

Café 't Mandje staat nu symbool voor de tolerantie in Amsterdam. Ieder jaar organiseert de stad de Gay Pride, waarbij tienduizenden homoseksuelen feest vieren in de stad. Een dergelijk feest was in 1936 nog ondenkbaar..

Aangeboden door IJdijkenroute

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  Uithangbord van café 't Mandje
  Bet van Beeren
  Greet van Beeren
  De Amsterdamse Zeedijk, een straat met vele gezichten

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwmarkt

Biografie van een plek: Zeedijk 108-116

De He Hua tempel maakt deel uit van het kleine stukje Chinatown van Amsterdam en staat aan de Zeedijk 108 tot 116. De plek waar nu de grootste, in traditioneel Chinese paleisstijl gebouwde boeddhistische tempel van Europa staat, heeft een rijke en diverse geschiedenis. Voordat de tempel in 2001 werd gebouwd bevond er zich een speelplaats langs dit stukje IJdijk. Nog daarvoor kende de plek een heel andere bestemming; er stond een groot klooster.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwmarkt

Cellezustersklooster

Rond 1475 bouwde men aan de Zeedijk een klooster waar de nonnen zich vooral met de ziekenverpleging bezig hielden. Dit Cellezustersklooster vervulde deze rol krap een eeuw, want na de Alteratie van 1578 werden veel religieuze gebouwen onteigend, verkaveld en verkocht voor woningbouw. De religieuze omwenteling in Europa in de 16e eeuw, waar het katholieke geloof plaatsmaakte voor het gereformeerde, werd in eerste instantie door Amsterdam geneert. Toen men echter merkte dat verschillende, inmiddels gereformeerde, handelssteden de handelscontacten met Amsterdam wilden verbreken begon men zich te beseffen dat een omwenteling ook hier noodzakelijk was. De Alteratie, zoals de religieuze verandering in Amsterdam werden genoemd, ging, in tegenstelling tot in veel andere steden, zonder geweld gepaard. Vanaf 26 mei 1578 was Amsterdam gereformeerd en kreeg het een stadsbestuur met dertig calvinisten en 10 katholieken. De Alteratie is venster nummer 8 in de Canon van Amsterdam.

Het Cellezustersklooster werd in 1944 gesloopt, nadat de joodse eigenaren waren gedeporteerd. De plek waar ooit het klooster stond zou tot de jaren ’50 leeg blijven. Dan ontwerpt Aldo van Eck er uiteindelijk een speelplaats voor kinderen. Door de verloedering van de Zeedijk in de jaren erna wordt de plek vooral gebruikt door heroïneverslaafden en besluit de gemeente de plek anders te gaan benutten.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwmarkt

Nieuwmarkt

Boeddhistische tempel

Op 15 september 2000 wordt de tempel, ontworpen door Fred Greven, geopend door Koningin Beatrix. De tempel maakt onderdeel van de Chinese buurt rond de Geldersekade en de Zeedijk, ook wel China Town genoemd. De buurt kreeg haar Chinese karakter in het begin van de 20ste eeuw toen verschillende Chinese restaurants zich er vestigden. Na het Chinatown van London is dit dan ook de oudste Chinese buurt van Europa. Tot de komst van de toko Dun Yong van ondernemer Yong Sau Dun (Stormsteeg 9) bevond de Chinese buurt zich vooral rondom de Binnen Bantammerstraat.

Nieuwmarkt

Biografie van een plek

De huidige He Hua tempel (spreek uit: ‘ggu ggwaa’) is een trekpleister voor toeristen en Chinese Nederlanders. Jaarlijks vind hier de vesak plaats, waarbij de geboorte, de verlichting en het overlijden van Boeddha wordt gevierd. De vesak is één van drie belangrijkste boeddhistische gedenkdagen. Op deze dag vindt er een processie plaats naar de Nieuwmarkt.

De He Hua tempel, met al haar pracht en praal, verhult de vroegere bestemmingen van deze bijzondere plek met trots. Waar nu de toeristen met fotocamera’s de tempel in en uit lopen, strompelden vroeger de zieken binnen, op zoek naar verzorging, en speelden kinderen langs de door junks toegeëigende Zeedijk. Kun je het je nog voorstellen?

Aangeboden door Amsterdam Museum

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  De Amsterdamse Zeedijk, een straat met vele gezichten
  Religieus monument in de hoerenbuurt
  Eerste kerk Amstelland verrees in Ouderkerk
  The Movies, de oudste bioscoop van Amsterdam

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwmarkt

Over IJdijken

Het ontstaan van de stad Amsterdam en haar achterland loopt parallel aan de ontwikkeling van de IJdijken die het land tegen het water beschermen. De eeuwenlange strijd die Nederland heeft gevoerd met het water heeft het land en haar inwoners gevormd. Langzamerhand en met vallen en opstaan, heeft men het water weten te temmen om er vervolgens gebruik van te maken. Zonder haar gunstige ligging ten opzichte van de Amstel, het IJ, het IJsselmeer en de Noordzee zouden de stad en haar achterland zich nooit hebben kunnen ontwikkelen tot wat zij nu zijn. Een groot deel van de IJdijken vormen tevens nog steeds de primaire waterkering voor de stad en haar achterland.

De IJdijkenroute ontsluit de IJdijken tussen Velsen en Muiderberg, via Amsterdam. De IJdijkenroute heeft als doel de dijken zichtbaar en beleefbaar te maken en de verborgen verhalen van de dijken te vertellen. De route richt zich op het uitdragen van de landschappelijke, waterkerende, recreatieve, educatieve en cultuurhistorische waarden van de dijken.

Ontdek de IJdijken!

Praktisch

De IJdijkenroute loopt van het Pontplein in Velsen naar het Voorland in Muiderberg en is ongeveer 60 km lang. Om de hele route in één keer te kunnen doen kun je het beste de fiets nemen, maar in etappes fietsen kan natuurlijk ook. Je kunt zowel op het Pontplein in Velsen als op het Centraal Station in Amsterdam een OV-fiets huren. Ook in Muiderberg en Muiden zijn fietsen te huur. Natuurlijk kun je de IJdijkenroute ook wandelen!

Tussen het Pontplein in Velsen en Amsterdam Centraal vaart de Fast Flying Ferry. Je fiets kan mee op de boot, en de reis duurt slechts 25 minuten! Kijk voor meer informatie op www.fff.nl.

Vanaf de startlocatie in Muiderberg aan de IJsselmeerweg vertrekt Bus 110 naar station Weesp. Vanaf daar gaan treinen richting Amsterdam en Utrecht. Kijk voor actuele reisinformatie op www.9292.nl.

Partners:

Oneindig Noord-Holland
Provincie Noord-Holland
Sparked
Gemeente Haarlemmerliede & Spaarnwoude
Gemeente Velsen
Amsterdam Museum
Bureau Monumenten & Archeologie, Gemeente Amsterdam
Museum het Rembrandthuis
Museum het Schip
Noordhollands Archief
Gemeente Amsterdam
Dienst Landelijk Gebied
Staatsbosbeheer
Gemeente Diemen
Gemeente Muiden
Stadsherstel
Regio Gooi en Vechtstreek

Nieuwmarkt
Mr. Visserplein

Nieuwmarkt

Nieuwendijk
Bekijk de gehele IJdijken route van A tot Z

Nieuwmarkt
1 Vertrek in noordelijke richting op de Zeedijk
350 m
2
Ga eens binnen bij Café het Mandje op nummer 63 en vraag de barman/vrouw naar het verhaal achter het knoeiersbankje!
3
Kijk bij de zijstraten eens naar links en rechts. Je kunt hier nog heel goed zien dat je op een dijk loopt!
4 Volg de Zeedijk met de bocht mee tot de hoek met de Olofspoort/Warmoesstraat
50m

Nieuwmarkt
1 Vertrek in zuidelijke richting op de Nieuwmarkt
30m
2 Loop/fiets de St. Anthonisbreestraat in en volg deze tot op de St. Anthonissluis
350m
3
Loop eens binnen bij Wooden Shoe, op de hoek met de Nieuwe Hoogstraat. Hier is nog een roltrap te zien, ooit daar aangelegd om naar het metrostation Nieuwmarkt te leiden. Deze ingang is echter nooit afgemaakt.
4
Op de Sint Antoniesbreestraat nr 69 zit Huis de Pinto, die een belangrijke rol speelde in de geschiedenis van de Nieuwmarktbuurt.

Nieuwmarkt

IJdijkenroute Amsterdam – Velsen

De IJdijkenroute tussen Velsen en het centrum van Amsterdam is een eerste aanzet naar meer routes over de IJdijken. Uiteindelijk hopen we zo de route richting Muiden, Monnickendam en Beverwijk te kunnen verlengen. Vanaf juli 2011 zullen we hiermee aan de slag gaan!