Bekijk de kaart

Je staat op een IJdijk. Lees hier de verhalen op deze locatie.

Heden

Nieuwe Kerk

Verleden

Archeologie Nieuwendijk

Verleden

Een kasteel

Verleden

Martelkamers

Heden

De Bijenkorf

Nieuwendijk

Een Nieuwe kerk voor een groeiende gemeente

De hele stad is afgezet, duizenden mensen drommen bijeen achter de hekken om een glimp op te kunnen vangen van het paar. Sommigen staan er al vanaf 7 uur vanochtend en dat terwijl het zo koud is. Eindelijk is het dan zover, na uren wachten rijdt de Rolls-Royce langs. Een minuut, hooguit twee minuten kunnen de omstanders de prins en prinses zien, dan zijn ze alweer voorbij. Ze zijn op weg naar de Nieuwe Kerk op de Dam in Amsterdam voor de huwelijksinzegening. Dit huwelijk van Willem-Alexander en Maxima is voorlopig de laatste koninklijke gebeurtenis in de Nieuwe Kerk.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwendijk

'Oude kerk' te klein

De naam Nieuwe Kerk dient in de volksmond als onderscheiding van ‘De Oude kerk’. De Oude Kerk is te klein geworden voor de snel groeiende gemeente en daarom wordt in 1380 begonnen met de bouw van De Nieuwe Kerk aan de ‘nieuwe zijde’ van de stad.
Hoewel de bouw van de kerk in 1408 al ver gevorderd is, krijgt de bouw in dit jaar pas goedkeuring van de bisschop ‘wegens zware overbelasting van de zielszorg van de bestaande kerk’.

Tijdens stadsbranden in 1421 en 1452 loopt de bouw van de kerk vertraging op, maar het gebouw zelf raakt gelukkig nauwelijks beschadigd. Dat is in 1645 helaas anders: loodgieters laten tijdens hun pauze een brandende vuurpot op het dak staan. De houten kap vliegt in brand en door de sterke wind storten het dak met het houten gewelf, het torentje en de orgels ín de kerk. Na de brand resten alleen nog de muren en de gevel van de kerk. Door de winterkou lijdt ook het interieur van de Nieuwe Kerk grote schade. Het huidige interieur stamt dan ook voor het grootste gedeelte van na de brand van 1645.

Na de grote brand worden plannen gemaakt om de kerk te restaureren en te verfraaien. Er komt een prachtig nieuw orgel in de kerk, maar wat met name opvalt is het koperen koorhek wat in classicistische stijl is gesmeed. Bovendien worden vele rijk gedecoreerde grafmonumenten gemaakt, zoals het praalgraf van admiraal Michiel de Ruyter. In de jaren 1959-1980 zal de Nieuwe Kerk haar grootste restauratie uit de geschiedenis ondergaan. Bij deze restauratie wordt de kerk aangepast aan de eisen van de nieuwe tijd.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwendijk

Nieuwendijk

Koninklijke gebeurtenissen in de Nieuwe Kerk

Op 30 maart 1814 legt Willem I de eed af in de kerk en wordt hij ingehuldigd als Koning. Een traditie is geboren, en na Willem I leggen dan ook al zijn opvolgers de route tussen Het Paleis op de Dam en de Nieuwe Kerk af om te worden ingehuldigd als koning of koningin. De laatste Koninklijke gebeurtenis is op 2 februari 2002, Willem-Alexander en Maxima Zorreguieta trouwen in de Nieuwe Kerk.

Nieuwendijk

De Nieuwe Kerk, een multifunctioneel gebouw

Tegenwoordig is de kerk een multifunctionele locatie. De twee prachtige kerkorgels maken de kerk tot de perfecte locatie voor orgelconcerten. Er worden daarnaast veel tentoonstellingen georganiseerd en er worden feestelijke en plechtige bijeenkomsten gehouden.

Tekst: Eva van Dijk

Aangeboden door Amsterdam Museum

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  Oude Kerk
  De kerk van Oterleek
  De Grote Kerk in De Rijp
  Kerk van Schardam

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwendijk

Kop Nieuwendijk en Sint Jacobskapel

Op deze plek buigt de Nieuwendijk af naar het westen. Hier liep rond 1300 de Zeedijk langs het IJ. In 1988 werden hier, tussen de Nieuwendijk en de Prins Hendrikkade, twee bioscopen en een aantal huizen afgebroken voor uitbreiding van Hotel Victoria.

Aangeboden door Bureau Monumenten & Archeologie

Nieuwendijk

Zeekades voor handel

Uit de diepste grondlagen zijn de vroegste activiteiten te reconstrueren. Die vonden plaats vanaf 1300, toen hier kades werden gebouwd waar zeewaardige schepen konden aanmeren. Amsterdam dreef in de 14de eeuw handel met vele Europese landen, waaronder Frankrijk, Engeland en Polen. Daarheen werd onder meer kaas, boter, zout en vis geëxporteerd; de schepen kwamen terug met materialen en producten als hout, koren, bier, wijn, koper, glas en aardewerk.

In de loop van de 14de en 15de eeuw werd door landwinning op het IJ dit deel van de oever naar het noorden uitgebreid. Nog steeds meerden schepen aan en werd er onderhoud uitgevoerd, wat blijkt uit een klein onderzoek aan de Martelaarsgracht waar hars en breeuwsel werd gevonden, dat zelfs na eeuwen nog naar teer rook.

Aangeboden door Bureau Monumenten & Archeologie

Nieuwendijk

Nieuwendijk

Houtkopers

In de 15de eeuw kwamen tussen de Nieuwendijk en het IJ (nu Prins Hendrikkade) steeds meer woonhuizen en werk- en opslagplaatsen voor handelaren in hout te staan. Langs de aangeplempte kades lagen grote hoeveelheden hout opgeslagen, dat van daaruit werd doorverkocht aan de Amsterdamse timmerlieden en scheepswerven. De houthandelaren waren welvarend, wat blijkt uit de inhoud van verschillende afvalputten. In de 17de eeuw kwamen in deze buurt wijnkooplieden te wonen. De houtkopers verschoven hun woon- en werkterrein naar de Haarlemmer Houttuinen, iets verder naar het westen.

Bij het vrijmaken van het terrein in 1988 was het een grote verrassing dat een van de huizen een houtskelet had uit ongeveer 1425. Dit was onzichtbaar omdat voorgevels vaker werden vernieuwd dan de rest van het huis. Zo kunnen achter 17de en 18de-eeuwse gevels veel oudere huizen schuil gaan. Het middeleeuwse huis is afgebroken, gelukkig erg zorgvuldig, zodat het in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen kon worden herbouwd.

Nieuwendijk

Sint Jacobskapel

De rijke geschiedenis van deze plek omvat ook een middeleeuwse kapel. Uit archieven was bekend dat hier in 1435 de eenschepige Sint Jacobskapel stond. Deze staat ook op de vroegste plattegrond van Amsterdam, uit 1544. Daarop is goed te zien dat dit gebouw boven de huizen uitstak. Traditioneel begonnen pelgrims hier hun avontuurlijke tocht naar Santiago de Compostella. Na de Alteratie van 1578 waarbij Amsterdam in handen kwam van een protestants bestuur, werd deze kapel in beslag genomen en omgebouwd tot woonhuizen.

De aanleg van de Prins Hendrikkade en de Stationseilanden in de 19de eeuw staan in de eeuwenoude traditie van landwinning op het IJ. En toen in de 20ste eeuw ruimte werd gemaakt voor uitbreiding van Hotel Victoria, betekende dat een verandering in bestemming zoals dat veel vaker was gebeurd. Het archeologisch onderzoek laat het veelzijdige verleden van deze plek zien, als een voorbeeld van hoe de stad al eeuwen in beweging is, en in beweging blijft.

Aangeboden door Bureau Monumenten & Archeologie

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  De Spaarndammerdijk en het landschap
  Haarlemmerplein, een wagenplein
  Sint Olofspoort en Sint Olofskapel
  Sint Olofspoort en Sint Olofskapel

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwendijk

Een kasteel in Amsterdam

Toen in 1994 met een opgraving werd begonnen op de Nieuwezijds Kolk tussen de Nieuwendijk en de Dirk van Hasseltssteeg, werd verwacht resten van middeleeuwse houten huizen te vinden. De verbazing was groot toen onder die huizen ook stenen muren van meer dan een meter dik bleken te liggen. Uit de archieven was niets bekend was over een groot gebouw op deze plek. Dit maakte de archeologische ontdekking des te belangwekkender.

Aangeboden door Bureau Monumenten & Archeologie

Nieuwendijk

Opgraving en datering

Het gebouw kon niet onmiddellijk worden gereconstrueerd. Er waren vier opgravingen tussen 1994 en 2006 nodig om tweederde van de buitenkant van de muren bloot te leggen. In 1999 en 2002 is zelfs een tunnel gegraven onder bestaande huizen om de muur te kunnen volgen. De conclusie was dat hier een rechthoekig, bakstenen gebouw stond van 23 x 21 meter. Met drie hoektorens is het een klein kasteel te noemen. Waarschijnlijk stond de ingang aan de Nieuwendijk.

De vraag wanneer het kasteel gebouwd werd, kon worden beantwoord dankzij de stukken hout die als fundering onder de muurresten lagen. Omdat de opvolging van jaarringen in Nederland voor de afgelopen duizenden jaren bekend is, kan veel hout dat tijdens opgravingen wordt gevonden nauwkeurig worden gedateerd. Het jongste hout onder de kasteelmuren komt van bomen die in 1276-1277 zijn geveld. Aan de vorm te zien waren het oude scheepsplanken. Het schip zal een paar jaar gevaren hebben voor het werd afgedankt, dus lijkt het erop dat het kasteel in de jaren 1280-1290 is gebouwd.

Maar wie heeft het verdedigingswerk laten bouwen? Gijsbrecht van Amstel, de heer van Amstelland, is genoemd als mogelijkheid maar dat zou zijn heer, Graaf Floris V van Holland, niet hebben toegestaan. Jan Persijn, heer van Amsterdam tussen 1280 en 1282, is ook onwaarschijnlijk als opdrachtgever omdat hij net als Gijsbrecht sterk onder controle van Floris V stond. Waarschijnlijk liet de graaf zelf het kasteel bouwen, zodat hij het Amstelland beter onder controle kon houden.

Aangeboden door Bureau Monumenten & Archeologie

Nieuwendijk

Nieuwendijk

Huizen vervangen kasteel

Uit de opgravingen is gebleken dat rond 1300 de muren van het kasteel al zijn neergehaald en afgedekt. Vanaf de jaren 1330 werden hier huizen gebouwd. In die tijd was de stad Amsterdam in verandering. De grote erven met huizen, werkplekken en schuren werden in de lengte opgesplitst. Ook op de achtererven gingen mensen wonen en kwamen huizen te staan. Om toegang te vinden werden de sloten tussen de percelen gedempt en tot stegen omgevormd. Zo ook de Dirk van Hasseltssteeg. Deze naam overigens, verwijst naar een schipper die hier in de 14de eeuw woonde.

Nieuwendijk

Nog veel vragen

De spectaculaire ontdekking in 1994 was het begin van langdurig onderzoek dat veel informatie heeft opgeleverd. Toch zijn niet alle vragen beantwoord. Omdat het terrein binnen de muren nog niet is onderzocht is nog veel onduidelijk over het gebruik van het gebouw. Omdat het zo snel is afgebroken, is niet eens zeker of het wel in gebruik is genomen. Zo blijven archeologen en historici gissen naar wat zich hier precies heeft afgespeeld.

Aangeboden door Bureau Monumenten & Archeologie

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  Oude Kerk
  Sint Olofspoort en Sint Olofskapel
  De Spaarndammerdijk en het landschap
  Archeologie aan de Velserdijk

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwendijk

Martelkamers in het Paleis op de Dam

In april 1664 zat de achttienjarige Elsje Christiaans in één van de cellen van het stadhuis op de Dam, in afwachting van haar vonnis. Ze werd verdacht van moord. Op 1 mei werd Elsje schuldig bevonden en opgehangen. Vandaag de dag worden op deze zelfde plek staatshoofden officieel ontvangen. Het Paleis op de Dam: Joost van den Vondel schreef in 1655 een lofdicht ter ere van de inwijding, Amsterdammers noemden het trots het achtste wereldwonder. Maar de dagelijkse werkelijkheid was in de zeventiende eeuw een stuk minder verheven in het gebouw dat toen fungeerde als stadhuis. Mensen zaten er gevangen en rechters spraken doodstraffen uit. Menig gevangene is er gemarteld.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwendijk

Het Stadhuis van Amsterdam

Het stadhuis op de Dam werd in 1655 in gebruik genomen. Bouwmeester Jacob van Campen kreeg in 1948 de opdracht van de Burgermeester een nieuw stadhuis te ontwerpen. Amsterdam was in de zeventiende eeuw het grootste handelscentrum van de wereld. Het oude bouwvallige stadhuis op de Dam paste niet meer bij dit imago. Het werd een monumentaal gebouw, rustend op 13.659 houten heipalen, in de stijl van het Hollands Classicisme.

Met de architectuur en decoratie werd het aanzien van Amsterdam tot uitdrukking gebracht. Maar afgezien van de Burgerzaal en een reeks praalkamers was het gebouw vooral een groot papierpakhuis met een wirwar van functies. Het bestuurlijk centrum was er gevestigd, maar ook de rechtbank, de Wisselbank en de ‘boeien’ (een cellencomplex), inclusief martelkamers waar verdachten gemarteld konden worden. Hier is vandaag de dag nog steeds wat van terug te zien: de versieringen op de bogen in de personeelskantine tonen nog steeds martelwerktuigen.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwendijk

Nieuwendijk

Paleis met Wisselbank aan huis

Na anderhalve eeuw kreeg het stadhuis een nieuwe functie. Koning Lodewijk Napoleon ging er in 1808 wonen. Door zijn toedoen veranderde het stedelijke kantorencomplex in een Koninklijk Paleis, ingericht in de Franse Empirestijl. Het leek hem echter niet verstandig om de Wisselbank te verkassen, gezien de slechte economische situatie op dat moment. Dus het werd een Koninklijk paleis met een Wisselbank aan huis. Dit was uniek in de wereld.

Nieuwendijk

Koninklijk Paleis

In 1810 werd Holland ingelijfd bij Frankrijk. Het Paleis op de Dam was tijdelijk een keizerlijk paleis van Napoleon Bonaparte. Na de val van Napoleon gaf Prins Willem van Oranje het paleis voor even terug aan de stad Amsterdam. Maar na zijn kroning kreeg hij het paleis opnieuw tot zijn beschikking. Tot op de dag vandaag is het Paleis op de Dam eigendom van het Koninklijk Huis. Het wordt onder andere gebruikt voor staatsbezoeken en officiële ontvangsten. Maar het Paleis is tegenwoordig ook toegankelijk voor gewone stervelingen. De Stichting Koninklijk Paleis Amsterdam stelde het open voor publiek. Op deze manier keert het gebouw weer een beetje terug naar zijn oorspronkelijke status: een trekpleister voor buitenlandse bezoekers en de trots van Amsterdam. Maar dan zonder martelkamers.

Door: Aby Grupstra

Aangeboden door Amsterdam Museum

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  Foto van Koninklijk Paleis op de Dam
  Amsterdam: de Dam, hart van Nederland
  Jan van Campen op het schavot bij het stadhuis op de Dam

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwendijk

De Bijenkorf, van chique speciaalzaak tot chaotisch koopjesparadijs

“Om mee heen stormden mensen als beesten op de rekken af. Ik wilde een tasje pakken, maar voor ik er erg in had griste iemand het alweer uit mijn handen. Ellebogen porden in mijn zij, handen trokken aan mijn jas. Leuk shoppen in de Bijenkorf? Het was een gekkenhuis.” Aldus Lola, een 24- jarige studente die zich één keer aan de drie Dwaze Dagen in de Bijenkorf heeft gewaagd. Het warenhuis begon ooit als een chique speciaalzaak voor rijke en nette mensen.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwendijk

Magazijn De Bijenkorf aan de Nieuwendijk

Toen Simon Philip Goudsmit in 1870 zijn fourniturenwinkel ‘Magazijn De Bijenkorf’ aan de Nieuwendijk 132 opende, had hij nooit kunnen vermoeden dat hij hiermee de basis legde van een warenhuis waar mensen ruim honderd jaar later in bakken zouden graaien tijdens Drie Dwaze Dagen. Magazijn de Bijenkorf was toen een zaak in ‘garen en band, sayet (breiwol) en hetgeen daartoe behoort’. Van zelfbediening was geen sprake, dat bestond nog niet.

Goudsmit’s winkel liep goed. Een neef van Goudsmit, Arthur Isaac, nam de winkel over. In 1912 had hij grote uitbreidingsplannen. Voor de verbouwing verhuisde De Bijenkorf tijdelijk naar de Dam. Op deze plek vervijfvoudigde de omzet. Isaac besloot daarom De Bijenkorf definitief op de Dam te vestigen. In 1915 was de nieuwe Bijenkorf af. De fourniturenzaak groeide uit tot een compleet warenhuis, al is de mode- afdeling altijd de belangrijkste gebleven. Vanaf 1923 kreeg De Bijenkorf er nieuwe filialen bij, als eerste in Den Haag.

Aangeboden door Amsterdam Museum

Nieuwendijk

Nieuwendijk

Uitverkoop in De Bijenkorf

Al vanaf het begin was het gebruikelijk bij bepaalde gelegenheden uitverkoop te houden in De Bijenkorf. Bijvoorbeeld toen in het hulpgebouw ontruimd moest worden. De gewone uitverkoop was in elk geval twee keer per jaar, in januari en augustus. Vanaf 1915 was er in januari de Witte Week: een uitverkoopactie met vernietigende prijsslagen, die in 1940 door de overheid aan banden werd gelegd. Hierna werd het gewoon de winteropruiming.

Nieuwendijk

Drie Dwaze Dagen

In 1984 vond voor het eerst een verkoopactie plaats die alles overtrof wat tot op dat moment was vertoond: de Drie Dwaze Dagen. In drie dagen boekte de Bijenkorf een drievoudige omzet. De uitverkoopactie werd in één klap een traditie. Elk jaar in oktober kleurt het warenhuis knalgeel en stromen de mensenmassa’s toe. De koopjes zijn het misschien waard, maar binnen is het een chaos om dwaas van te worden.

Door: Aby Grupstra

Aangeboden door Amsterdam Museum

Gerelateerd op oneindignoordholland.nl

  Albert Heijn te Oostzaan/Zaandam
  Slimme marketingactie bij Vroom & Dreesmann
  Amsterdam: de Dam, hart van Nederland

Lees verder op Oneindignoordholland.nl

Nieuwendijk

Over IJdijken

Het ontstaan van de stad Amsterdam en haar achterland loopt parallel aan de ontwikkeling van de IJdijken die het land tegen het water beschermen. De eeuwenlange strijd die Nederland heeft gevoerd met het water heeft het land en haar inwoners gevormd. Langzamerhand en met vallen en opstaan, heeft men het water weten te temmen om er vervolgens gebruik van te maken. Zonder haar gunstige ligging ten opzichte van de Amstel, het IJ, het IJsselmeer en de Noordzee zouden de stad en haar achterland zich nooit hebben kunnen ontwikkelen tot wat zij nu zijn. Een groot deel van de IJdijken vormen tevens nog steeds de primaire waterkering voor de stad en haar achterland.

De IJdijkenroute ontsluit de IJdijken tussen Velsen en Muiderberg, via Amsterdam. De IJdijkenroute heeft als doel de dijken zichtbaar en beleefbaar te maken en de verborgen verhalen van de dijken te vertellen. De route richt zich op het uitdragen van de landschappelijke, waterkerende, recreatieve, educatieve en cultuurhistorische waarden van de dijken.

Ontdek de IJdijken!

Praktisch

De IJdijkenroute loopt van het Pontplein in Velsen naar het Voorland in Muiderberg en is ongeveer 60 km lang. Om de hele route in één keer te kunnen doen kun je het beste de fiets nemen, maar in etappes fietsen kan natuurlijk ook. Je kunt zowel op het Pontplein in Velsen als op het Centraal Station in Amsterdam een OV-fiets huren. Ook in Muiderberg en Muiden zijn fietsen te huur. Natuurlijk kun je de IJdijkenroute ook wandelen!

Tussen het Pontplein in Velsen en Amsterdam Centraal vaart de Fast Flying Ferry. Je fiets kan mee op de boot, en de reis duurt slechts 25 minuten! Kijk voor meer informatie op www.fff.nl.

Vanaf de startlocatie in Muiderberg aan de IJsselmeerweg vertrekt Bus 110 naar station Weesp. Vanaf daar gaan treinen richting Amsterdam en Utrecht. Kijk voor actuele reisinformatie op www.9292.nl.

Partners:

Oneindig Noord-Holland
Provincie Noord-Holland
Sparked
Gemeente Haarlemmerliede & Spaarnwoude
Gemeente Velsen
Amsterdam Museum
Bureau Monumenten & Archeologie, Gemeente Amsterdam
Museum het Rembrandthuis
Museum het Schip
Noordhollands Archief
Gemeente Amsterdam
Dienst Landelijk Gebied
Staatsbosbeheer
Gemeente Diemen
Gemeente Muiden
Stadsherstel
Regio Gooi en Vechtstreek

Nieuwendijk
Bekijk de gehele IJdijken route van A tot Z

Nieuwendijk
1 Vertrek in noordelijke richting op de Nieuwendijk tot aan de Haarlemmersluis.
400m
2 Vervolg je weg op de Haarlemmerstraat tot aan de Eenhoornsluis.
400m
3
Kijk bij de zijstraten eens naar links en rechts. Je kunt hier nog heel goed zien dat je op een dijk loopt!

Nieuwendijk
1 Vertek in zuidelijke richting op de Nieuwendijk tot aan de Dam
150m
2 Sla linksaf op de Dam richting het Monument. Loop voor de Bijenkorf langs en sla aan het einde linksaf de Warmoesstraat in.
100m
3 Vertrek op de Warmoesstraat in noordelijke richting tot aan de hoek met de Zeedijk.
550m
4
Op Warmoesstraat nummer 141 zit wel een heel bijzonder winkeltje!
5
Neem één van de steegjes aan de rechterkant van de Warmoesstraat om bij de Oude Kerk te komen.

Nieuwendijk

IJdijkenroute Amsterdam – Velsen

De IJdijkenroute tussen Velsen en het centrum van Amsterdam is een eerste aanzet naar meer routes over de IJdijken. Uiteindelijk hopen we zo de route richting Muiden, Monnickendam en Beverwijk te kunnen verlengen. Vanaf juli 2011 zullen we hiermee aan de slag gaan!